 |
Konut alacaksınız
Hayırlı olsun ama alırken nelere dikkat edeceksiniz?
Balık hafızalıyız. Geçmişte yaşadığımız deprem felaketleri bilincimizden yavaş yavaş silinmeye başladı. Tekrar aynı şeylerin yaşanabileceğini ve içindede bizlerin olabileceğini kendimize hiç yakıştıramıyoruz..
Doğa unutmaz. Zamanı geldiğinde aynı olaylar peryodik olarak tekralanır,tekrarlanır,tekrarlanır...
Tabi ki evimin geniş, ferah, kullanışlı, estetik olmasını isterim ama hepsinden önce kaçınılmaz depremi ailemle sağ salim atlatmak için güvenli olmasını isterim.
Sizleri duyuyorum. ''Evin onaylı projesi var, yapı denetim firmalarının raporları var, kocaman kolonları ve mütahitin anlattığı efsanevi proje birincilikleri, radye temelleri, tünel kalıpları, perde duvarları, kazık temelleri vs var'' diyorsunuz. Var mı?
Yeni konut projelerinde yapılar basit ortogonal şekillerini terkedip farklı ve modern görünüm adı altında mimari açıdan şaheser fakat deprem dayanıklılığı için çok daha karmaşık hesaplara ihtiyaç duyan simetrisi olmayan, çok katlı, az kolonlu geniş kullanım alanlı, her tarafı camekan yapılara dönmüştür.
Özellikle bu yapıların gerek proje safhasında gerek inşaa safhasında çok ciddi denetimi gerekir. Ülkemizde bu denetim serbest çalışan bakanlık tarafından onaylı yapı denetim firmaları sorumluluğundadır.
İşte benim sözü getirmeye çalıştığım konu budur. Anahtar kelimesi ''yapı denetimidir''
Her yıl Bakanlıkça şikayet üzerine incelenen onlarca yapı denetim firması kapatılmaktadır.Tekrar aynı adreste aynı telefon ve fax nosu ile farklı isimlerle açılıp faaliyetine devam etmektedir. İnşaat Mühendisleri Odası İstanbul Şube Başkanı Cemal Gökçe de oda tarafından incelenen denetçi şirket onaylı 200 projeden yüzde 92'sinin uygulanamaz olduğunu açıkladı. Daha kağıt üzerindeki uygulanamaz projeyi onaylayan bu firmaların inşaat sürecini nasıl denetlediğini düşünüyorsunuz. İnanın çoğu inşaatın yerini bile bilmiyor...
Bu beklenilen sonuç değil mi? Mütahit kendisini denetleyecek firmayı yüzlerce serbest çalışan firma arasından kendisi seçiyor. Her ne kadar belli bir rayici?? varsada ücretini pazarlıkla kendisi belirliyor. Yapabiliyorsa bu firma projeye onay vermesin veya inşaatın proje dışına çıkmasına göz yummasın..
Peki tuz da kokmuşsa ne yapacağız..Başımızın çaresine bakacağız. Nasıl ki arabalar hakkında birçok şeyi biliyoruz, kendimize uygununu seçebiliyoruz; binalar hakkında da onların dinamiklerini öğrenmek zorundayız. Üstelik bu keyfi değil kendimizin ve ailemizin hayati meselesi durumundadır.
-Öncelikle bu sitede yer alan konut projelerini keyifle seyredeceğiz ama her anlatılana her görüntüye inanmayacağız.
Özellikle satın alacağımız konutun projesini şöyle ortaya alacaksınız. İnşaat Mühendisleri Odası tarafından vizesini, Deprem Vakfı tarafından test edilen binalara verilen Kalite Belgesini kontrol edeceksiniz. Yapı denetim firmasının onayından yukarda bahsetmiştim.
Mümkünse inşaat mühendisi arkadaşınız varsa onunla , yoksa bu işlerden anlayan bir kişiyle projeyi inceleyip binadaki uyumsuzlukları tespit ediniz. Genellikle bu uyumsuzluklar sizin değil mütahitin lehinedir.
--Proje ve inşaat öncesi zemin etüdü yapılmış mı, raporu mevcut mu? Zemin emniyet katsayısı kaçtır. (1 kg/cm2 ince kumlu, killi yumuşak zemin demektir, 3 kg/cm2 iyi zemine karşılık gelir: kaya zemin). Proje ve inşaat bu katsayılara göre şekillendirilir.
Projeyi yapan büronun saygınlığı, referansları, halen çalışmakta olup olmadığını araştırmak gerekir.
--Kullanılan betona (B160 v.b.)bakınız, demir donatı (özellikle B.Ç. III)
Ülkemizde en çok kullanılan betonarme betonu B 160'tır.B 160 olarak projelendirilen ve uygun olmayan şartlarda, ilkel yöntemlerle üretilen betonların gerçek dayanımı çoğunlukla öngörülen değerin altında olmaktadır. B 160 betonunun donatıyı (içindeki demiri) korozyona karşı koruyamadığı belirlendiğinden, bu cins betonun betonarme yapılarda kullanılması DİN 1045'te(ALMAN BETONARME ŞARTNAMESİ) yasaklanmıştır.
Bayındırlık ve Iskan Bakanlığı Birim Fiatlarına göre B 160, B 225 ve B 500 betonlarının bir karşılaştırmasında B 160 yerine B 225- B 300 betonu kullanılması halinde maliyetteki % 6 -% 13 civarındaki bir artış dayanım açısından % 40 -% 87 oranındabir avantaj sağlamaktadır. Bugünkü piyasa fiatları ile beton sınıfları arasındaki fiat farkı bir torba çimento bedeli kadardır.
İnşaa esnasında beton usta ve çıraklar tarafından mı dökülmüş, yoksa beton santrallerinden gelen hazır beton ile mi. Hazır beton genellikle standartlara uygundur.
Beton dökümleri esnasında beton kalitesini kontrol için numune alınmış mı ve beton kalite testleri yapılıp, sonuçlar alınmış mı?
Beton üretiminde kullanılan kum deniz kumu mu: deniz kumu eğer iyice yıkanmadan beton üretiminde kullanılmışsa, içindeki tuz beton kimyasını, içerdiği demiri zamanla bozabilir ve beton dayanımını önemli ölçüde azaltabilir.
--Bina projesinde kaç kat görünüyorsa hesaplar ona göre yapılmıştır.Eğer projede görülen kat sayısı ile gerçek kat sayısı farklı ise ve gerçekte daha fazla kat varsa orada fazla oyalanmayın bile.
--Deprem yükü etkitme katsayısı olan C değerini projede bulabilirsiniz
Projenizde alınan C katsayısı 0.1’e yakın veya 0.1’den fazla ise binanız büyükçe bir depreme dayanacak şekilde projelendirilmiştir. (98 Afet şartnamesine göre C katsayısı deprem fay hattına yakın bölgelerdeki binalar için 0.2 ve üzerine çıkabilir. ) C değeri 0.04~0.06 arasında ise ve daire malikiyseniz mutlaka binanızın detaylı incelemesini yaptırmalısınız. Henüz alıcı durumdaysanız vazgeçiniz. Hele ki istanbul'daysanız.
Şimdi gelelim alacağımız yapıyı hem projesine göre hemde insaat kuralları çerçevesinde incelemeye.
Bu noktada anlamayacağınız birçok terim çıkacaktır. Bina dinamiği hakkında daha ayrıntılı bilgi sahibi olmak için konuları resimlerle anlatmaya çalıştığım aşağıdaki sayfalara mutlaka göz atın.
Binada aydınlatma boşluğu gibi açıklıklar olursa bina deprem sırasında burulma yapar...
Birbirine bitişik binaların arasında ezilebilir madde (örnegin köpük) olan derz olmalıdır ;yoksa binalar sarsıntı sırasında birbirini çekiçler...
En zayıf kısım olan zemin katlar duvarsız, camekanlı ise veya kolonları diğer katlara göre daha yüksek tutulmuşsa yumuşak kat etkisi oluşur ;depremde en kolay bu kat yıkılır...
Kirişsiz balkonlar binaların en zayıf noklalarıdır ve yıkılması için depremi dahi beklemeyebilir..
Kirişler kolonlara tam oturmalıdır; yapışık veya saplama kiriş tehlikelidir...
Tüm kirişler kolonlara oturmalı ve devamlılığı olmalıdır.kirişe saplanan kiriş, kolona saplanan kiriş,konsola oturan kolon veya perde, zemine oturan kolon, süreksiz kiriş, yapı içinde devam etmeyen konsol, kolona yapıştırılmış konsol,Aksları çakışmayan kolonlar ve kirişler,zig zag kirişler, kuvvetli kiriş zayıf kolon birleşimi, bina çıkmalarında yapılan köşe kolon düzensizliği, iki kolon arasına yarım duvar örmekle oluşan kısa kolon etkisi,kirişsiz döşemenin kolona oturması, alttan kesik kolon,çerçeve dışına duvar örme, Sonradan yapılan kolon kiriş kesme delme en sık görülen hatalardır. bu terimleri tam anlamıyla kavramak için galerileri mutlaka dikkatlice inceleyin.
Bu hatalara dikkatlice göz atarsanız bina dinamiği hakkında birçok şeyi de öğreneceksiniz..
Alıntı : Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Eskisehir Osmangazi Üniversitesi, 2009, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu
İNŞAAT HATALARI :
Galeri 1
Galeri 2
Galeri 3
Galeri 4
Galeri 5
Galeri 6
Galeri 7
Galeri 8
--Taşıyıcı elemanlar olan kolon, kiriş ve perde duvarların konumları, birbirlerine mesafeleri ve boyutlarını projede yer aldığından farklı olup olmadığına dikkat ediniz.
Binanız projesinde beton perde duvar/kolonlar mevcut mu ve gerçekte binanız içinde doğru olarak yerleştirilmiş mi (ebatları ve konumları kontrol edilir). Perde duvar/kolonlar, kısaca perdeler deprem esnasında deprem yüklerinin büyük bölümünü hiç hasar görmeden veya az hasar görerek taşırlar, diğer kolonların zorlanmalarını azaltırlar. Perdelerin binanızda bulunması büyük bir avantajdır. Ancak perde konumlarının doğru yerleştirilmiş olması çok önemlidir.
Perdelerin bina planında bina dış kenarlarına doğru, her iki doğrultuda simetrik olarak ve aynı ebatlarda en az ikişer adet bulunması gerekir. Eğer binanın sadece bir köşesinde, mesela asansör boşluğu etrafında perde kullanılmışsa ve plana göre simetri yoksa bu perde duvar deprem esnasında binanın burulmasına neden olabilir ve bu da tercih edilmeyen ve hasarlara neden olabilecek bir davranıştır. Böyle bir durumda binanın aksi yönünde yeni perde/ler eklenerek burulma önlenmelidir.
Proje üzerinde farklı bir kalemle değişiklikler yapılmış mı, eklemeler var mı incelenir. Özellikle alt katlarda inşaat sonrası projesine uygun olmayan kolon küçültme, delme, iptal etme, yerdeğiştirme gibi işlemlerin yapılıp yapılmadığı bilinmelidir.
Bina en alt katı olan zemin veya bodrum katına gidin. Projede bu kata karşılık gelen kolon aplikasyon planını açın. Burada görebildiğiniz, açıkta olan bir kaç kolonu tesbit edin, boyutlarını ölçün. Projede bu kolonları bulun ve proje boyutlarıyla karşılaştırın. Ayrıca kolonlar arası mesafeleri de karşılaştırın. Mümkün olduğu kadar çok kolonu bu şekilde kontrol edin. Ayrıca kolonların üst başları arasındaki kiriş boyutlarını da o kata karşılık gelen kat döşeme planlarındaki kiriş boyutlarından kontrol edebilirsiniz. Benzer kontrolleri üst katlarda da olabildiğince çok yapın.
Eğer kontroller neticesinde: eksik kolon veya kiriş, kolon ebatlarında farklılık, kolon mesafelerinde farklılık tesbit ettiyseniz, mutlaka binanızı profesyonel bir deprem mühendisliği bürosuna kontrol ettirmelisiniz
Projede belirtilen duvarlar yapıda mevcut mu? Projede öngörülen duvar malzemesi ile gerçekte kullanılan duvar malzemesi aynı mı: projede ytong benzeri hafif duvar öngörülmüş, gerçekte ise boşluklu veya dolu tuğla kullanılmış olabilir. Daha sonra bina içinde tadilat yapılarak duvarlar kaldırılmış mı? Duvarlar deprem esnasında bir miktar deprem yükünü taşıyarak faydalı bir görev üstlenirler. Özellikle zemin katta dükkan veya mağaza içinde alan yaratmak amacıyla kaldırılmış olan duvarlar depremde bu katın daha fazla zarar görmesine neden olur.
Projede belirtilen kaplama yükleri dışında özellikle bina cephesinde farklı kaplama kullanılmış mı: örnek olarak projede öngörülmeyen, sonradan yapılmış bir dış cephe mermer veya granit kaplama binaya önemli ölçüde ek yük getirebilir.
Binanızda zemin üstündeki katlarda çekme kat mevcut mu: çekme katlar zemin kat üzerinde bina dışına doğru kat planının 1~1.5 metre kadar genişletilmesiyle oluşturulur. Çekme katlı binalar depremlerde daha fazla hasar görür. Özellikle zemin kat kolonları çekme kata geldiğinde oda ortasına denk geldiğinden bazen 1. katta bu kolonlar aynı konumda devam ettirilmemiş ve 1<~1.5 metre kadar dışarıya doğru kaydırılmış olabilir. Bu tür binalar deprem esnasında ciddi hasar görebilir.
Binanın deprem esnasında en çok zorlanan kesimi zemin kat kolonlarıdır. Zemin kat kolonlarını, üst ve alt başlarını, kirişlerle bağlantılarını kontrol edin. Çatlak tesbit ederseniz, mutlaka uzman bir kişi/kuruma kontrol ettirin.
Zemin kat yüksekliği 3 metreden fazla olan, özellikle 5 metre civarı olan ve zemin katın büyük bölümü duvarlar ile kapalı olmayan binaların depremde hasar görme olasılığı çok daha fazladır.
--Temel planına bakınız. Sürekli radya temel mi yoksa pabuç temel mi , temel derinliği ne kadar: bodrum kat var mı, temel hemen zemin kat kolonlarından mı başlıyor, inceleyiniz..
Binanızın temele oturan en alt katında rutubet olup olmadığını ve rutubet varsa özellikle kolonlardaki etkilerini tesbit edin: kolon alt başlarında ıslaklık var mı, beyaz çizgiler halinde lekeler/izler oluşmuş mu, kolon dış yüzlerinde kılcal çatlaklar veya daha büyük çatlaklar mevcut mu: Çatlak büyükse çelik donatıya kadar bir tabaka halinde kopabilir. Bu durumda çelik donatıda paslanmayı inceleyin, büyük oranda paslanma tesbit ederseniz bu kolonların mutlaka en kısa zamanda onarılması ve eski dayanımlarına ulaştırılması gerekir.
Binanızın temelinin ve bodrumunun sürekli ıslak/rutubetli kalması çok sakıncalıdır. Su beton içindeki kılcal kanallardan yukarı doğru hareket ederek kolonların içlerine ilerler; özellikle deniz kumuyla karılmış betonlardaki tuzlar ve diğer beton kimyasallarıyla reaksiyona girer ve betonu zayıflatır; en önemlisi de beton içindeki çelik donatıyı paslandırır. Mutlaka rutubeti önlemelisiniz.
Ayrıca bina planı ortogonal değilse yani genel olarak dikdörtgen bir plan değil de bir kenarı belli bir açıyla diğer uca doğru açılıyorsa. Arsanın yamuk olması hallerinde görülebilir: üçgen veya trapez planlı yapılardır ve deprem anında doğru projelendirilmediyse büyük burulmalara maruz kalarak yıkılabilirler.
Bina herhangi bir katının yüksekliğinin diğerlerinden daha fazla olması: mesela ara bir katın 3 metre yerine 4 metre olması. Böyle bir katta daha fazla deformasyon olur ve bazen fazla deplasmandan 2. Mertebe etkilerine uğrayarak bu kat yıkılabilir.
Bina planında düzensiz bir şekilde boşluklar bulunması (herhangi bir kat döşemesi çeşitli yerlerde kesilmiş ve yer yer boşluklar mevcut ise; mesela makine yerleştirmek için döşeme kesilmiş olabilir) o katın daha fazla hasar görmesine ve deprem sırasında binanın burulmasına neden olabilir.
|
 |
